Przeniesienie praw autorskich – co musisz wiedzieć?

Co podlega pod prawa autorskie?

Tytułem wstępu należy ustalić, co tak naprawdę jest przedmiotem prawa aktorskiego – a jest nim utwór, o którym mowa w ustawie o prawie autorskim (art. 1 ust. 1): 

„Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”[1]. 

Ustawa wyróżnia również konkretne utwory, będące przedmiotem prawa autorskiego, do których należą dzieła:

• wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe),
• plastyczne,
• fotograficzne,
• lutnicze,
• wzornictwa przemysłowego,
• architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne,
• muzyczne i słowno-muzyczne,
• sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,
• audiowizualne (w tym wizualne i audialne)[2].

Autorskie prawa osobiste a autorskie prawa majątkowe

W polskim prawie rozróżnia się podział na autorskie prawa osobiste i autorskie prawa majątkowe. Te pierwsze dotyczą osobistej relacji autora z utworem – są niezbywalne, więc nie można się ich zrzec, a także nie ogranicza ich czas. Obejmują: 

• oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo,
• prawo do autorstwa utworu,
• nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania.

Z kolei autorskie prawa majątkowe są dziedziczne, zbywalne i wygasają po upływie siedemdziesięciu lat. Mogą one podlegać pod obrót prawny na podstawie umów o przeniesienie takich praw. 

Przeniesienie praw autorskich – umowa 

Przeniesienie praw jest regulowane przez Ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, gdzie jasno wskazuje się cechy takiej umowy:

• mówi o wyraźnie zdefiniowanych obszarach, na jakich można eksploatować utwór. (art. 41);
• jeśli przeniesienie praw autorskich odbywa się bezpłatnie, należy to jednoznacznie określić w umowie (art. 43);
• wskazuje stawkę honorarium dla autora za konkretne sposoby wykorzystania dzieła lub wyraźnie informuje, że podane honorarium obejmuje wszystkie możliwe sposoby eksploatacji (art. 45);
• musi być stworzona w formie dokumentu pisemnego, w przeciwnym razie może być uznana za nieważną (art. 53).

Warto również zauważyć, że autor nie może zrzec się swoich praw osobistych. Nawet po przeniesieniu praw majątkowych nie posiadamy pełnej kontroli nad dziełem.

Przeniesienie praw autorskich – pola eksploatacji 

W umowie należy również precyzyjnie zdefiniować zakres eksploatacji, czyli sposobu wykorzystania dzieła. Lista tych sposobów znajduje się w ustawie. Jednakże nie jest ona ograniczona, ponieważ czasami pojawiają się nowe sposoby wykorzystania utworu.

Ważne jest, że nie można przenosić praw do utworu na jeszcze nieokreślonych polach eksploatacji. Dlatego w umowie należy uwzględnić sposób przeniesienia praw do utworu, jeśli pojawią się nowe pola eksploatacji w przyszłości.

Licencja a przeniesienie praw autorskich

Twórca utworu pozostaje jego legalnym właścicielem, zachowując prawa majątkowe autorskie, gdy udziela licencji. Przenosząc majątkowe prawa autorskie na inną osobę, ich dotychczasowy posiadacz zrzeka się ich na rzecz nabywcy, który może je wykorzystać według własnego uznania.

Przeniesienie praw autorskich a wynagrodzenie

Ważne jest także ustalenie, czy honorarium określone w umowie obejmuje wszystkie wymienione w niej obszary eksploatacji, czy też tylko niektóre z nich.

Co ważne – w przypadku, gdy w przyszłości okazałoby się, że zapłacone przez nabywcę wynagrodzenie jest rażąco nieadekwatne do korzyści, jakie nabywca osiągnął, autor może żądać odpowiedniego podwyższenia wynagrodzenia poprzez sprawę sądową.