Klauzule niedozwolone – czym są?

Klauzule abuzywne to niedozwolone postanowienia umowne, które modyfikują prawa oraz zobowiązania konsumenta w sposób niezgodny z zasadami uczciwości, wyraźnie naruszając jego interesy. 

Klauzule niedozwolone – kodeks cywilny

Jeżeli ustalenia umowy zawartej z konsumentem nie zostały uzgodnione indywidualnie, nie będą obowiązywać, o ile naruszają one dobre obyczaje i rażąco szkodzą interesom konsumenta (klauzule abuzywne). Wyjątkiem są postanowienia dotyczące głównych świadczeń stron, takich jak cena lub wynagrodzenie, o ile zostały wyrażone w sposób jednoznaczny. W przypadku niewiążących dla konsumenta postanowień umowy, pozostałe zapisy umowy pozostają obowiązujące dla stron.

Nieuzgodnione indywidualnie są te ustalenia zawarte w umowie, na które konsument nie miał realnego wpływu. Szczególnie dotyczy to postanowień umowy, które zostały skopiowane z gotowego wzorca proponowanego konsumentowi przez drugą stronę umowy.

Klauzule niedozwolone – katalog klauzul

W art. 385 [Katalog klauzul niedozwolonych] zostały wyróżnione niedozwolone postanowienia, które:

  1. wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie;
  2. wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;
  3. wyłączają lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony;
  4. przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy;
  5. zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta;
  6. uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju;
  7. uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie;
  8. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta;
  9. przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy;
  10. uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie;
  11. przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową;
  12. wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania;
  13. przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy;
  14. pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia;
  15. zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia;
  16. nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy;
  17. nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego;
  18. stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia;
  19. przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia;
  20. przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy;
  21. uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności;
  22. przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta;
  23. wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.

Klauzule niedozwolone a umowa z konsumentami

Zabronione jest włączanie do standardowych formularzy umów, które są zawierane z konsumentami, postanowień umownych uznanych za niedozwolone zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.

Prezes UOKiK podejmuje decyzję o zakazie wykorzystywania postanowień wzorców umów, które zostały uznane za niedozwolone. Nakazuje zaprzestanie ich stosowania w przypadku stwierdzenia naruszenia tego zakazu. W swojej decyzji przedstawia treść postanowienia wzorca umowy uznanej za niedozwolone.

Prezes Urzędu może również wskazać poprzez decyzję środki mające na celu usunięcie trwających skutków naruszenia zakazu, w tym szczególnie zobowiązując przedsiębiorcę do: poinformowania konsumentów, złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji.

Kliknij, aby zadać pytanie prawnikowi